Rzecz o męskości

Zazwyczaj to kobieta, jako istota uznana za skomplikowaną i zdolną do nieprzewidywalnych zachowań, stanowi przedmiot badań naukowych czy … literackich. Tymczasem studia nad społeczno-kulturowymi fenomenami męskości są trzecią odsłoną naukowej refleksji dotyczącej zjawisk społecznych, w których główną rolę odgrywa płeć społeczno-kulturowa, czyli gender. Studia nad męskością stanowią uzupełnienie wcześniejszych studiów kobiecych, które ewaluowały w gender studies, jak i studiów gejowsko-lesbijskich z których wyodrębniły się queer studies. O tych studiach nad męskością traktuje książka „Karuzela z mężczyznami. Problematyka męskości w polskich badaniach społecznych” pod redakcją naukową Katarzyny Wojnickiej i Eweliny Ciaputy z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Publikacja zbiorowa przygotowana przez wyżej wymienione, jest jedną z nielicznych prac w tym zakresie, a służyć może nie tylko członkom akademickiej braci, ale i psychologom społecznym, socjologom i wszystkim zainteresowanym tematyką men`s studies. „Karuzela z mężczyznami” została podzielona na trzy części, obejmujące swym zakresem tematycznym poszczególne zagadnienia odzwierciedlające rozwój studiów nad męskością i ich coraz większą popularność. Część pierwsza, czyli „Męskość w dyskursie medialnym” prezentuje najciekawsze aspekty medialnego dyskursu poświeconego męskości. W temat wprowadza nas artykuł Katarzyny Wojnickiej, Seweryna Rudnickiego i Justyny Stypińskiej, będący syntezą głównych podejść do zagadnień w zakresie studiów nad męskością. Autorzy nakreślili problem, jakim jest miejsce ciała i cielesności w ramach tej dyscypliny naukowej podkreślając, że włączenie pojęcia ciała do dyskursu socjologicznego miało znaczące konsekwencje dla rozwoju teorii społecznej. Zwraca również uwagę fakt, iż wizerunki męskiego ciała, a w szczególności ich medialne reprezentacje, stanowią jeden z trzonów korporalnej refleksji męskościowej, a jednym z najczęściej analizowanych obszarów wchodzących w zakres rozważań na temat męskiego ciała jest świat reklamy.„Męskości (nie)normatywne” to temat przewodni kolejnej części opracowania, będącej kontynuacją problematyki związanej z pełnieniem ról rodzicielskich. Rozdział ten rozpoczyna Marcin Śmietana swoim artykułem < <„Matczyni” ojcowie? Męskość i kobiecość w hiszpańskich rodzinach gejów>>, będącym fragmentem dysertacji napisanej na Uniwersytecie Bolońskim. Co to znaczy być ojcem? Czy i jak jest to różne od bycia matką? – autor w nowatorski sposób zmierzy się z tym problemem zwracając uwagę na szczególnie ciekawy test idei ojcostwa i macierzyństwa. Będzie to jednocześnie próba wyjaśnienia co się dzieje w wypadku, kiedy biologiczna płeć rodziców nie stanowi pretekstu do odgrywania na ich podstawie dwóch różnych ról społecznych. Drugą część zbioru zamyka esej Łukasza Kupca poświęcony nowatorskiemu spojrzeniu na „Drugą płeć” Simone de Beauvoir. Autor, wyczerpująco analizuje lekturę podkreślając, że winna być ona podstawową dla wszystkich pragnących zajmować się szeroko pojętymi studiami męskimi. Ostatnia część książki „Męskość a sfera publiczna” rozpoczyna tekst Magdaleny Dąbrowskiej, która poddaje analizie dyskurs polityczny dotyczący (de)legalizacji aborcji oraz jego wpływu na podtrzymanie paradygmatu męskości funkcjonującego w Polsce, w okresie transformacji społeczno-ustrojowej. Natomiast zamykający rozdział artykuł Łukasza Kielbana dotyczy honoru, traktowanego przez autora jako podstawowy czynnik kształtujący tożsamość elity Polski międzywojennej. publikacja „Karuzela z mężczyznami” jest wszechstronnym spojrzeniem na problematykę społeczną, a dokładnie na jej podstawową kategorię analityczną, czyli wieloaspektową męskość. Analizy zawarte w książce odnoszą się często do medialnych dyskursów, przy czym te media, jako istotny pośrednik socjalizacji do ról płciowych, stanowią przedmiot analizy pod względem (re)produkowania w nich modeli męskości w Polsce. Autorzy zauważają, że zmiany w zakresie nowo kształtujących się męskości wskazują na budulec tożsamości mężczyzny, którym są czynniki społeczno-kulturowe, historyczne i ekonomiczne. Zgłębiając to zagadnienie książka dostarcza obszernej wiedzy na temat polskich uwarunkowań związanych z kwestią męskości, stanowiąc fascynującą prezentacje badań socjologicznych. Publikacja może stanowić nieocenione źródło informacji dla wszystkich zmagających się z analizą i znaczeniem problematyki męskości, nie tylko studentów, ale i wszystkich zainteresowanych zagadnieniami socjologicznymi.

recenzja: Justyna Gul

……………………………………………………….

Karuzela z pojedynkami

Ostatnio pojawiła się na rynku ciekawa naukowa praca zbiorowa poświęcona tematyce mężczyzn i męskości. Udało się nawet zamieścić w niej artykuł z dziedziny historii męskości. Tak się szczęśliwie składa, że jest on mojego autorstwa. Nie mogę więc nie wspomnieć o tym fakcie na blogu, nieprawdaż? Książka nosi tytuł „Karuzela z mężczyznami. Problematyka męskości w polskich badaniach społecznych” i jest wydana pod redakcją Katarzyny Wojnickiej i Eweliny Ciaputy. Wspomniany artykuł chowa się w niej na samym końcu (co wcale nie znaczy, że jest gorszy!) a nosi mało przystępny tytuł „Performatywna moc obrazy. Obrona honoru a budowanie tożsamości płciowej oficerów II Rzeczypospolitej”.

Historia opisana w tym tekście jest na pozór mało wciągająca. Dwóch młodych oficerów pokłóciło się w kasynie o jakość poszczególnych jednostek wchodzących w skład odrodzonej Armii Polskiej. Był bowiem rok 1919, a polskie wojsko stanowiło zlepek jednostek pochodzących z różnych zaborów i państw. Panowały więc różnorodne metody szkolenia, odmienne podejścia do relacji między żołnierzami a oficerami, nawet znajomość języka polskiego nie była oczywista. Zwyczaje panujące w korpusie oficerskim były jednak podobne pod jednym względem: przywiązanie do własnej jednostki było świętością. Kiedy oficer słyszał, że obraża się jego kolegów, miał honorowy obowiązek stawać w ich obronie. W przeciwnym wypadku sam stałby się niehonorowy.
We wspomnianym kasynie poszło właśnie o dobre imię jednostki. W efekcie kłótni, dwóch oficerów tak sobie naubliżało (doszło do rękoczynów), że tylko poważne czynności mogły zmazać plamę na ich honorze. Problem polegał na tym, że na całej ścieżce postępowania honorowego spotykali głównie przeciwników pojedynków. W efekcie cały proces trwał ponad dziesięć lat. Wydawano różne wyroki – umorzenia, kary dyscyplinarne, nakazy pojedynków, odwołania poprzednich wyroków itd.
Sprawa zatem rzeczywiście nie obfituje w fajerwerki, ale pokazuje bardzo ważną rzecz dotyczącą pojedynków. Jeden ze wspomnianych oficerów bowiem przez cały okres przepychanek honorowych był przekonany, że po owej kłótni jedynie pojedynek jest odpowiednim środkiem aby przywrócić pełnię honoru. Nic, że Oficerskie Sądy Honorowe deklarowały, że sprawa została załatwiona bez walki. Oficer ten zaangażował w konflikt Ministerstwo Spraw Wojskowych, a nawet Oficerski Sąd Honorowy dla Generałów (z którym nie miał nic wspólnego). Tak silnie miał zakodowane, że tylko przelanie krwi ukoi jego poczucie honoru. W końcu znaleziono sposób na rozwiązanie sprawy bez wyciągania szabel czy pistoletów, ale żeby go poznać, zapraszam do lektury.
Polecam oczywiście całą „zbiorówkę”. Nie ma co ukrywać, że to jedna z najpoważniejszych książek na polskim rynku z tego nowatorskiego nurtu, jakim jest studia nad męskością.

recenzja: kielban; czasgentlemanow