Maria Bystrzanowska i Ewelina Bystrzanowska, redaktor naczelne książki Mutyzm wybiórczy. Skuteczne metody terapii to uznane w Polsce specjalistki od mutyzmu wybiórczego. Pani Maria Bystrzanowska jest logopedą – praktykiem z ponad 20-letnim stażem, specjalistą wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, od kilku lat prowadzi skuteczną terapię dzieci z mutyzmem wybiórczym, a także konferencje, szkolenie i warsztaty poświęcone mutyzmowi wybiórczemu. Pani Ewelina Bystrzanowska jest psychologiem klinicznym, specjalizuje się w diagnozie i terapii dzieci w wieku przedszkolnym. Jest certyfikowanym trenerem umiejętności społecznych i terapeutą ręki. 

Książkę można traktować, jako kontynuację wydanej 2017 r., książki Marii Bystrzanowskiej: Mutyzm wybiórczy. Poradnik dla rodziców, nauczycieli i specjalistów. Obie książki tworzą komplementarną całość i stanowią unikatową pozycję dotyczącą postępowania z dzieckiem z mutyzmem. Z drugiej strony, recenzowana przeze mnie książka, może być rozpatrywana całkowicie odrębnie, jako niezależna publikacja.Książkę tę, jak w jej wstępie określają same Autorki, napisało szersze grono osób: praktyków pracujących na co dzień z dziećmi z mutyzmem wybiórczym (psychologów, logopedów, pedagogów i nauczycieli), a także rodziców dzieci z mutyzmem oraz osoby dorosłe z objawami mutyzmu w dzieciństwie. Nie jest to więc pozycja teoretyczna, ale kopalnia praktycznej wiedzy wynikającej z bezpośredniego doświadczenia Autorów piszących poszczególne rozdziały książki. Autorki książki stworzyły gotowe narzędzie do diagnozy i terapii dziecka z mutyzmem wybiórczym. Już od samego początku Autorki przekazują esencję informacji związanej z tą tematyką. W bardzo precyzyjny, a zarazem przystępny sposób zostaje przedstawiona diagnoza różnicowa mutyzmu wybiórczego i innych zaburzeń lękowych. Bezsprzecznym atutem tej publikacji jest prosty i zrozumiały sposób przekazywania wiedzy naukowej, związanej z etiologią mutyzmu wybiórczego, kryteriami diagnostycznymi, samymi definicjami mutyzmu, czy współwystępowaniem zaburzeń lękowych, całym procesem diagnozy i terapii mutyzmu wybiórczego. W niezwykle klarowny sposób przedstawione zostają objawy mutyzmu, zarówno w odniesieniu do dzieci w wieku przedszkolnym, jak i w odniesieniu do dzieci w wieku szkolnym. W książce tej Autorki zawarły konkretne pytania diagnostyczne, które pozwalają przeprowadzić przez proces diagnostyczny, umożliwiający postawienie wstępnej diagnozy i skierowanie dziecka na specjalistyczną konsultację. Przedstawione pytania diagnostyczne można traktować, jako swoiste narzędzie przesiewowe, które w moim przekonaniu powinien znać każdy nauczyciel, wychowawca, czy specjalista, pracujący z dziećmi w wieku przedszkolnym i szkolnym. Sam opis metod i technik pracy z dzieckiem z mutyzmem wybiórczym jest przedstawiony w taki sposób, że czytelnik nie będący specjalistą w tej dziedzinie nie powinien mieć wątpliwości jakie techniki terapeutyczne zastosować i na czym one polegają. Kształtowanie pożądanych zachowań, systematyczna desensytyzacja, mapa mowy opracowana przez Agnieszkę Cyroń, czy autorska metoda Marii Bystrzanowskiej „od chóru do solo”, to sprawdzone techniki terapeutyczne bez zastosowania których trudno jest obecnie wyobrazić sobie skuteczną terapię dziecka z mutyzmem wybiórczym. Ponadto przedstawione są również przykłady nieskutecznych działań, co do których nie ma badań naukowych potwierdzających ich skuteczność, a które niestety nadal są stosowane przez niektórych specjalistów nieświadomych istnienia innych skutecznych metod. 

Niezwykle ciekawe są, przedstawione przez Autorki dane epidemiologiczne, dotyczące częstości występowaniu mutyzmu wybiórczego w populacji polskiej. Zaskakującym jest wskaźnik, wynikający z danych epidemiologicznych, sygnalizujący, że liczba dzieci z mutyzmem wybiórczym jest zbliżona do liczby dzieci z diagnozą spektrum autyzmu (ok. 1%). Analizując tę informację, biorąc pod uwagę częstość występowania obu jednostek diagnostycznych i mając powszechny dostęp do publikacji dotyczących spektrum autyzmu, nie ma wątpliwości, że tak fachowych publikacji, dotyczących właśnie mutyzmu wybiórczego potrzeba na naszym rynku wydawniczym znacznie więcej. Brak świadomości skali problemu oraz trudności, jakich na co dzień doświadczają osoby z mutyzmem wybiorczym, sprawiają, że przedstawiona w rozdziale trzecim historia dorosłej już dziewczyny z ponad przeciętnym ilorazem inteligencji i niezdiagnozowanym mutyzmem wybiórczym, która niemal trafiła do szkoły specjalnej, nie jest wcale ewenementem z ubiegłego wieku, ale niestety nadal spotykaną smutną rzeczywistością.
Z zainteresowaniem czyta się rozdziały opracowane przez rodziców dzieci z mutyzmem wybiórczym, a także same osoby z mutyzmem. Historie te, przedstawione w formie tzw. analizy przypadków, pokazują że terapia mutyzmu wybiórczego może być prowadzona w skuteczny sposób. Są jednak tutaj także przykłady wskazujące na problem bagatelizowania objawów mutyzmu wybiórczego, co pokazuje, jak wiele jeszcze jest do zrobienia w zakresie poszerzania wiedzy wśród samych specjalistów, a także zwiększania świadomości problemu i uwrażliwiania na potrzeby osób z mutyzmem w całym społeczeństwie.

Zapadające w pamięć są metafory użyte przez Autorki, które w obrazowy sposób przedstawiają istotę mutyzmu wybiórczego i przebiegu terapii. Porównanie przebiegu terapii mutyzmu do drogi, której nie możemy przebyć na skróty, czy przejechać windą oddaje esencję całości terapii w odniesieniu do zastosowania metody małych kroków. Przytoczenie parafrazy z Małego Księcia, dotyczącej stopniowego i powolnego zmniejszania poziomu lęku, użytej przez Annę Skoczek: „Każdego dnia można usiąść tylko troszeczkę bliżej” w moim przekonaniu powinno stać się hasłem przewodnim skutecznej terapii mutyzmu.
Podręcznik, a w zasadzie można by napisać „narzędzie”, jakie stworzyły Autorki, jest użyteczne nie tylko do diagnozowania dzieci z mutyzmem wybiórczym, może służyć do planowania długofalowych działań wspierających, które daje konkretne rozwiązania i ważne wskazówki dotyczące pracy terapeutycznej z dzieckiem z mutyzmem. Zawiera precyzyjne i jasno sformułowane informacje, prowadzące niemalże krok po kroku przez proces diagnozy i terapii dziecka z mutyzmem wybiórczym. 

Publikacja Mutyzm wybiórczy. Skuteczne metody terapii jest narzędziem wydanym w niemal broszurowej formie, jednak esencja informacji dotyczących rozwoju dziecka z mutyzmem wybiórczym diagnostycznie i terapeutycznie jest niezmiernie rozległa i wartościowa. Diagnoza dziecka dokonana z użyciem podręcznika – narzędzia, stworzonego przez Marię Bystrzanowską i Ewelinę Bystrzanowską oraz pozostałych specjalistów, jest diagnozą funkcjonalną, holistycznie ujmującą proces diagnozy, a także pozwalającą planować działania wspierające oraz podejść w sposób całościowy do terapii dziecka z mutyzmem wybiórczym.

Publikację tę rekomenduję i polecam przede wszystkim jako psycholog – praktyk, ponieważ na co dzień pracuję w poradni psychologiczno-pedagogicznej i zawodowo zajmuję się diagnozą dzieci z dysfunkcjami rozwojowymi. 

Karolina Zdziechowska-Dzierzgwa
Akademia Pedagogiki Specjalnej
karolina_zd@interia.pl